Deel 1. De nieuwe Code van de openbare weg: een wegcode aangepast aan de mobiliteit van vandaag
Onze manier van verplaatsen is de voorbije vijftig jaar ingrijpend veranderd. Elektrische fietsen, steps en deelwagens maken vandaag deel uit van het dagelijkse verkeer. De Wegcode uit 1975 evolueerde mee via verschillende afzonderlijke aanpassingen, maar een grondige herziening bleef uit. Dat leidde tot een versnipperd en moeilijk overzichtelijk geheel van verkeersregels.
Ook de zesde staatshervorming maakte een hervorming noodzakelijk. Sindsdien zijn bepaalde bevoegdheden inzake verkeer verdeeld tussen de federale overheid en de gewesten. De nieuwe Code sluit daarbij aan en weerspiegelt deze bevoegdheidsverdeling in vier afzonderlijke regelgevingen: de federale, Brusselse en Waalse Code van de openbare weg en het Vlaamse verkeersreglement. Samen vormen zij een coherenter en moderner regelgevend kader voor het verkeer op de openbare weg.
1.1 Meer aandacht voor kwetsbare weggebruikers
De wetgever kiest in de nieuwe Code bewust voor een bredere benadering van mobiliteit. Niet langer staat uitsluitend de automobilist centraal. Ook voetgangers, fietsers en gebruikers van nieuwe vervoersmiddelen krijgen een prominentere plaats. Op die manier wil de wetgever de openbare ruimte evenwichtiger verdelen en veilige en duurzame mobiliteit bevorderen.
Die keuze weerspiegelt zich ook in de opbouw van de nieuwe regelgeving. De Code groepeert de verkeersregels vaker per categorie van weggebruiker en bundelt bepalingen die voorheen verspreid stonden, zoals de voorrangsregels. Het is de bedoeling dat weggebruikers zo sneller en eenvoudiger kunnen nagaan welke regels op hen van toepassing zijn.
Ook de verkeersborden ondergaan een grondige modernisering. De nieuwe Code introduceert nieuwe verkeersborden en past bestaande borden aan. Daarbij kiest de wetgever vaker voor internationaal herkenbare en genderneutrale symbolen, waardoor de verkeersborden duidelijker worden en het risico op taalgebonden interpretatieproblemen afneemt.
Met deze hervorming wil de wetgever de verkeersveiligheid verhogen en het aantal verkeersdoden en zwaargewonden verder terugdringen met een bijzondere aandacht naar de bescherming van kwetsbare weggebruikers.
1.2 Een kleine greep uit de nieuwigheden:
- Voor voetgangers is het diagonaal oversteken toegestaan wanneer er een ‘integraal groen verkeerslicht’ aanwezig is.
- Fietsers tot en met de leeftijd van 11 jaar (voorheen 9 jaar) mogen het trottoir gebruiken.
- Wanneer er geen ruimte is om een fietspad aan te leggen, maar fietsen op de rijbaan is niettemin gevaarlijk, dan kan de wegbeheerder fietsen op het trottoir toestaan mits behoud van de absolute voorrang voor voetgangers.
- Speedpedelecs hebben toegang tot voetgangerszones op voorwaarde dat ze stapvoets rijden en voetgangers en andere weggebruikers respecteren.
- Zowel de bestuurder als diens meerderjarige passagier kunnen worden beboet als de passagier geen veiligheidsgordel draagt.
- Bij een panne of ongeval wordt het gebruik van alle vier richtingaanwijzers verplicht.
- Er verschijnen nieuwe symbolen zoals een symbool voor een bakfiets en voor de gedeelde voortbewegingstoestellen:
1.3 Wanneer treedt de nieuwe Code in werking?
De nieuwe Code van de openbare weg treedt in werking op 1 juni 2027. Daarmee stelt de wetgever de eerder aangekondigde datum van 1 september 2026 uit.
Voor de verkeersborden voorziet de wetgever in een ruime overgangsperiode. Overheden mogen bestaande borden tot 1 januari 2045 geleidelijk vervangen om zo bijbehorende uitgaven te verspreiden. Tijdens deze periode krijgen de oude verkeersborden dezelfde betekenis als hun nieuwe tegenhanger.
