1. Strafbaarstelling van deepfakes in België
AI-gemanipuleerde beelden worden ook wel deepfakes genoemd. De Europese AI-Verordening definieert deepfakes als door AI gegenereerd of gemanipuleerd beeld-, audio- of videomateriaal dat een gelijkenis vertoont met bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen, en door een persoon ten onrechte voor authentiek of waarheidsgetrouw zou worden aangezien.
In België bestaat vandaag geen algemene strafbaarstelling voor het creëren of verspreiden van deepfakes. Het Strafwetboek bevat geen afzonderlijk misdrijf dat specifiek gericht is op AI-gegenereerde inhoud. Dat betekent echter niet dat alles zomaar mag.
Zodra AI-beelden worden gebruikt om iemand te misleiden, te schaden, onder druk te zetten of in een fout daglicht te plaatsen, kunnen bestaande misdrijven uit het Strafwetboek in beeld komen. Het komt er dus op aan de bestaande strafbepalingen toe te passen op nieuwe technologische fenomenen. Die evolutieve interpretatie zien we ook steeds vaker terugkomen in de rechtspraak en rechtsleer.
2. Deepfakes als instrument voor misleiding
AI maakt het bijzonder eenvoudig om beelden te bewerken of volledig nieuwe beelden te creëren. Door middel van datamanipulatie ontstaat er dan een valse werkelijkheid. Wanneer deze datamanipulatie een voldoende geloofwaardige schijn creëert en aldus de juridische draagwijdte van gegevens wijzigt, kan er sprake zijn van informaticavalsheid. Daarvoor is evenwel vereist dat de vervalsing een potentieel nadeel kan veroorzaken en dat de dader handelt met een bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden.
Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer deepfakes worden gebruikt om gezichtsherkenning te omzeilen, of wanneer een beeld van een bestaande persoon zo wordt bewerkt dat het lijkt alsof die persoon iets zegt of doet wat in werkelijkheid nooit is gebeurd. Ook het creëren van valse sociale mediaprofielen kan onder omstandigheden strafbaar zijn, bijvoorbeeld wanneer een profiel wordt aangemaakt op naam van een bestaande persoon of de indruk wekt dat het om een echte persoon gaat, met de bedoeling schade te berokkenen.
Wanneer deepfakes worden gebruikt om iemand geld, goederen of een ander voordeel te doen afgeven, kan daarnaast oplichting aan de orde zijn. Denk aan telefoontjes waarbij de stem van een bekende of vertrouwde persoon wordt nagebootst om bankgegevens te verkrijgen, of aan video’s waarin bekende personen oproepen om in frauduleuze cryptomunten te investeren. AI maakt dergelijke fraude geloofwaardiger en dus ook gevaarlijker.
3. Deepnudes
Er wordt steeds vaker melding gemaakt van deepnudes: beelden waarbij bestaande personen via AI worden ontbloot of waarbij volledig kunstmatige naaktbeelden worden gecreëerd. Voor slachtoffers kan de impact bijzonder zwaar zijn. Uit onderzoek blijkt dat de gevolgen van de verspreiding van dergelijke beelden vergelijkbaar zijn met de verspreiding van echte naaktbeelden.
Gaat het om beelden van (schijnbaar) minderjarigen, dan is het strafrecht duidelijk: ook virtuele of gemanipuleerde beelden kunnen onder de strafbaarstelling van beelden van seksueel misbruik van minderjarigen vallen. Dit geldt zowel voor valse naaktbeelden van bestaande minderjarigen als voor volledig artificiële beelden van onbestaande minderjarigen voor zover deze realistisch zijn.
Voor deepnudes van bestaande meerderjarigen kunnen vooral twee bestaande misdrijven relevant zijn. Wie dergelijke beelden zonder toestemming toont of verspreidt, riskeert vervolging wegens niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte inhoud. Ook het maken van gedeeltelijk gemanipuleerde beelden kan onder omstandigheden strafbaar zijn als voyeurisme. Voor volledig AI-gegenereerde beelden van onbestaande personen ligt dat minder voor de hand.
Worden deepnudes gebruikt om het slachtoffer onder druk te zetten, bijvoorbeeld om geld te betalen of echte naaktbeelden te bezorgen, dan kan bovendien sprake zijn van afpersing.
4. Deepfakes als wapen tegen iemands reputatie
AI-beelden kunnen ook worden ingezet om iemands reputatie te beschadigen. Denk aan een gemanipuleerde afbeelding of video die via sociale media of in een groepschat wordt verspreid, en waarbij de indruk wordt gewekt dat een persoon zich schuldig heeft gemaakt aan bepaald laakbaar gedrag, terwijl dat niet zo is.
Wanneer een deepfake een concrete aantijging bevat die de eer of reputatie van de betrokkene kan aantasten, kunnen laster en eerroof aan de orde zijn. Vereist is onder meer dat de dader handelde met het opzet om de betrokken persoon te schaden of te beledigen.
Daarnaast kan ook (elektronische) belaging relevant zijn wanneer het gebruik of de verspreiding van deepfakes de rust van het slachtoffer ernstig verstoort en de dader wist of had moeten weten dat zijn gedrag dat gevolg kon hebben. Het is daarbij niet doorslaggevend of het beeld echt is. Ook een vals of gemanipuleerd beeld kan ernstige overlast veroorzaken voor de persoon die erin wordt geviseerd.
Voorzichtigheid is dus geboden bij het maken en verspreiden van AI-beelden. Wat soms begint als een grap, kan ernstige strafrechtelijke implicaties hebben.
Bent u slachtoffer van schadelijke AI-beelden? Verzamel dan zoveel mogelijk bewijs door schermafbeeldingen te nemen van de beelden, profielen, websites en berichten. Neem die informatie mee naar de politie en meld de beelden ook bij de betrokken platformen, zodat zij zo snel mogelijk kunnen worden verwijderd.
Monard Law adviseert en begeleidt u graag bij het beschermen van uw rechten en het ondernemen van de gepaste juridische stappen.
